Okres Bożego Narodzenia dobiegł już końca, ale radosny czas kolędowania nadal trwa. Piękne kolędy rozbrzmiewają w wielu miejscach, pozostawiając nas w świątecznym nastroju.
Przedstawiamy krótką historię kolęd przygotowaną przez zaprzyjaźnioną z naszą biblioteką Panią Jadwigę Adamczyk.
Początkowo kolędy nie miały nic wspólnego z Bożym Narodzeniem. Były to wesołe pieśni Noworoczne wywodzące się z tradycji ludowych.
Etymologia tego słowa pochodzi od słowa calende, czyli pierwszy dzień roku.
Była to świecka radosna pieśń, śpiewana na powitanie Nowego Roku.
Kiedy Juliusz Cezar ogłosił 01 stycznia, pierwszym dniem Roku, kolędy stały się pieśniami powitalnymi. Elementy Bożonarodzeniowe pojawiły się w kolędach dopiero z początkiem chrześcijaństwa. Kolędowanie, czyli składanie sobie wizyt, nawiązywały tylko do początku roku, dopiero później do Ewangelii i Bożego Narodzenia.
Pierwsza kolęda, dzieło Hilarego z 336 r., to „Jezus oświeca wszystko”. Był to bardziej hymn, niż kolęda. Kolędy nie były śpiewane w czasie nabożeństw.
Po raz pierwszy kolędę w kościele w Bożonarodzeniowej Szopce zaśpiewał św. Franciszek z Asyżu w XIII w. Do miana najstarszej kolędy pretenduje też pieśń „Przyjazne zwierzęta”, nawiązująca do zwierząt otaczających żłóbek. Jej historia sięga XII w. i do dziś jest śpiewana we Francji i Anglii.
Do dziś wiele kolęd przetrwało dzięki wynalezieniu prasy drukarskiej przez Jana Gutenberga.
1. Pierwsza kolęda w języku polskim „Zdrów bądź Królu Anielski” powstała w 1424 r. Pieśń ta odnaleziona została w XIX w. w Petersburgu w Bibliotece Załuskich.
2. Za jedną z najpiękniejszych kolęd uznaje się utwór z XVIII w. napisany przez Franciszka Karpińskiego „Bóg się rodzi”. Powstała na zamówienie Izabeli z Czartoryskich Lubomirskiej, a po raz pierwszy zaśpiewano ją w Białymstoku.
3. Natomiast najsłynniejsza kolęda, przetłumaczona na 300 języków, to „Cicha noc” odśpiewana po raz pierwszy na pasterce w 1818 r. w Oberndorf niedaleko Salzburga. Słowa napisał ks. Joseph Mohr, a melodię organista Franz Xaver Gruber.
Kolędy pisał też Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki; Piotr Skarga napisał „W żłobie leży”, Franciszek Karpiński „Bóg się rodzi”, a słowa z tej kolędy „podnieś rękę Boże Dziecię, błogosław Ojczyznę miłą” śpiewano na zesłankach, na pogrzebach i w najtrudniejszych momentach życia Polaków w obozach na zesłankach.
.
Pełny tekst kolędy „Zdrów bądź, Królu anielski”:
1. Zdrów bądź, Królu anielski,
K nam na świat w ciele przyszły,
Tyś zajisty Bóg skryty,
W święte czyste ciało wlity.
2. Zdrów bądź, Stworzycielu
Wszego stworzenia,
Narodziłś się w ucirpienie
Prze swego luda zawinienia.
3. Zdrów bądź, Panie, ot Panny
Jenżś się narodził za ny.
Zdrów bądź, Jesu Kryste, królu,
Racz przyjęci naszę chwałę.
4. Racz daci dobre skonanie
Prze twej matki zasłużenie,
Abychom cię wżdy chwalili,
Z tobą wiecznie królowali. Amen.
..
Powiatowa Biblioteka Publiczna w Opolu Lubelskim
